Aktualności

Polacy o lobbingu: jak chcą wpływać na prawo?

Podsumowanie badania Związku Firm Public Relations

Polacy chcą wpływać na tworzone prawo i coraz bardziej otwarcie dają przyzwolenie do takiego działania innym uczestnikom życia społecznego. Polacy nie chcą ograniczać swojego wpływu na państwo wyłącznie do aktu głosowania raz na cztery lata. Oczekują mechanizmów, które umożliwią im aktywny udział w procesach legislacyjnych — takich, które będą zarówno przejrzyste, jak i inkluzywne. To główny wniosek z badania Związku Firm Public Relations (ZFPR) i SW Research, przeprowadzonego 20 lat po uchwaleniu Ustawy  z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa.

Jednym z celów ZFPR jest wyznaczanie i promocja najwyższych standardów w obszarze dialogu społecznego. Badanie to kolejna inicjatywa – wcześniej, w 2024 roku, nasza organizacja opracowała i wdrożyła Kodeks Dobrych Praktyk Public Affairs. Dlatego zaprezentowany Raport nie jest jedynie diagnozą stanu obecnego — stanowi też zaproszenie do dalszej debaty o przyszłości reprezentacji interesów różnorodnych grup społeczeństwa obywatelskiego, Polsce oraz otwartości klasy politycznej na postulaty wyborców, wspieranych przez NGO’sy, przedsiębiorców, specjalistów public affairs czy lobbystów – powiedziała Katarzyna Życińska, prezeska Związku Firm Public Relations (ZFPR).

Kluczowe wnioski z badania:

• 67% Polaków uważa, że chce mieć realny wpływ na proces tworzenia prawa także poza cyklem wyborczym (wobec 72% w 2015 roku).
• 25,8% Polaków uważa, że politycy na poziomie ogólnopolskim reprezentują interesy, cele, dążenia swoich wyborców. To mało, ale i tak o 11 pp. więcej niż w 2015 roku.
• 63,5% Polaków wskazuje, że każdy obywatel powinien mieć prawo wpływania na uchwalane przez polityków przepisy (wobec 68% w 2015 roku) a 19% sądzi, że takie prawo powinni mieć obywatele zorganizowani w grupach lub organizacje społeczne (wobec 23% w 2015 roku).
• 47,5% Polaków potwierdza, że próby wywierania wpływu na decydentów (polityków, urzędników) przez wszystkie strony – społeczne i biznesowe, zainteresowane zmianą lub wprowadzeniem nowych przepisów („walka grup interesów”), są korzystne dla społeczeństwa (wobec 29,5% w 2015, wzrost o 18 pp), a 46,9% Polaków uważa, takie działania są korzystne dla gospodarki (wobec 34,1% w 2015, wzrost o 12,8 pp).

Według respondentów, obywatele powinni mieć prawo do zgłaszania swoich postulatów w trakcie prac nad nowymi przepisami w następujących obszarach:

• 88,3% ochrona zdrowia
• 84,6% zatrudnienie, praca dla Polaków
• 83,8% oświata i edukacja
• 82,8% ochrona środowiska
• 80,7% rozwój gospodarczy
• 79,0% podatki obywateli
• 68,0% bezpieczeństwo kraju (obronność, czyli wydatki na zbrojenia, bezpieczeństwo energetyczne, bezpieczeństwo żywnościowe)
• 65,0% podatki przedsiębiorstw
• 63,0% wydobycie surowców naturalnych np.: gaz, ropa naftowa, miedź, węgiel kamienny/brunatny

Polacy chcą wpływać na tworzone prawo. Badanie ZFPR i SW Research pokazuje aprobatę dla faktu, że różne grupy interesów mogą mieć odrębne zdania i wpływać na regulacje. Zdaniem Polek i Polaków, wśród grup uprawnionych do lobbowania są nie tylko związki zawodowe czy NGOsy – co wydawało się naturalne, ale też inne „zorganizowane grupy obywateli”. Równocześnie trzy czwarte Polaków zgadza się na działania lobbingowe biznesu – polskich firm, międzynarodowych korporacji i organizacji pracodawców. Choć respondenci mogą nie utożsamiać takiego wpływu z obco brzmiącymi słowami „lobbing” czy „public affairs”. Z jednej strony, świadczy to o sile demokracji i o przesuwaniu się oczekiwań obywateli w kierunku demokracji deliberatywnej. Z drugiej strony, dla polityków i twórców polityk publicznych oznacza to większe wymagania wyborców i innych interesariuszy, konieczność pełniejszej otwartości na dialog i ucieranie rozwiązań, uwzględniających różne opinie – powiedział Piotr Talarek, managing partner StrategyWise Consulting.

Dwadzieścia lat po uchwaleniu pierwszej ustawy o działalności lobbingowej stajemy przed systemową potrzebą rewizji jej zapisów. Najważniejsze oczekiwania w stosunku do nowoczesnego rzecznictwa interesów to: transparentność udziału specjalistów z obszaru public affairs i lobbystów w procesie stanowienia prawa, sprawozdawczość legislacyjna, dostępny cyfrowy rejestr podmiotów lobbingowych oraz monitorowanie, tzw. legislative footprint, tj. udziału wszystkich interesariuszy w procesie tworzenia prawa – niezależnie od ich afiliacji czy reprezentowanej organizacji” – powiedziała Iwona Kubicz, managing partner PRCN.

Polacy chcą mieć realny wpływ na to, jak tworzone jest prawo – i jasno to komunikują. To nie tylko wyraz obywatelskiego zaangażowania, ale też reakcja na brak zaufania do polityków i poczucie, że głos obywatela nie jest brany pod uwagę. Jednocześnie coraz lepiej rozumiemy, że dobrze zorganizowana współpraca obywateli z decydentami może przynieść korzyści całemu społeczeństwu. Kluczem jest zbudowanie transparentnych i etycznych mechanizmów udziału w procesie legislacyjnym. Potrzebujemy więcej edukacji o tym, jak działa państwo, więcej jasnych i legalnych kanałów wpływu, a także większej przejrzystości, żeby zerwać z wizerunkiem lobbingu jako czegoś podejrzanego. To wyzwanie dla organizacji społecznych, ekspertów, biznesu i polityków – ale też szansa na zdrowszą demokrację. Najlepszym przykładem jest Inicjatywa SprawdzaMY pod auspicjami Rafała Brzoski – która pokazała wielkie, społeczne zaangażowanie ponad podziałami politycznymi – wskazała dr Eliza Misiecka, dyrektorka generalna GENESIS PR i rzecznika prasowa Inicjatywy SprawdzaMY.

Badanie Związku Firm Public Relations pokazało, że Polacy konsekwentnie domagają się prawa do wpływu na tworzenie prawa, co koresponduje z niskim zaufaniem do polityków i poczuciem porzucenia, wyrażanym przez wyborców. Jednocześnie rośnie świadomość istnienia i potencjalnych korzyści z „walki grup interesów” – zarówno dla całego społeczeństwa jak i dla gospodarki.

Polska – organizacje społeczne, eksperckie, biznes i politycy stoją przed kilkoma wyzwaniami w obszarze partycypacji w procesie stanowienia prawa. Wśród nich kluczowe to:

• budowa zaufania do instytucji politycznych i procesu legislacyjnego,
• edukacja na temat legalnych i etycznych form lobbingu oraz roli grup interesu w demokracji, np. przez promowanie i ułatwianie dostępu do legalnych kanałów partycypacji obywatelskiej,
• zwiększanie transparentności działań public affairs i lobbingowych, np. przez wzmacnianie mechanizmów kontroli i przejrzystości w procesie stanowienia prawa, aby przeciwdziałać negatywnym stereotypom.

Badanie koncentrowało się na kilku kluczowych kwestiach, m.in.:

• Poczucie reprezentacji przez polityków oczekiwań wyborców,
• Percepcja wpływu na tworzenie prawa oraz opinie na temat grup uprawnionych do wpływu na legislację (dialogu regulacyjnego).
• Percepcja „walki grup interesów”.

Badanie ZFPR i SW Research zostało przeprowadzone w dniach 29 kwietnia – 2 maja 2025 roku, metodą wywiadów on–line (CAWI) na panelu internetowym SW Panel. W ramach badania przeprowadzono 1000 ankiet z reprezentatywną próbą Polek i Polaków powyżej 18. roku życia. Badanie CBOS z 2015 r. przeprowadzono metodą wywiadów bezpośrednich (face-to-face) wspomaganych komputerowo (CAPI) w dniach 26 maja – 3 czerwca 2015 roku na liczącej 988 osób reprezentatywnej próbie losowej dorosłych mieszkańców Polski.

Badanie zostało zrealizowane przez firmę SW Research na ogólnopolskiej, reprezentatywnej próbie 1000 osób i opracowane przez członków Grupy Roboczej ZFPR ds. Public Affairs. Stanowi ono kontynuację analiz przeprowadzonych w 2015 roku przez CBOS przy współpracy Akademii Leona Koźmińskiego i pozwala śledzić zmiany w percepcji społecznej na przestrzeni dekady.

Raport z badania ZFPR i SW Research znajdziesz TUTAJ.